Sejarah penempatan keturunan suku kaum murut tenggara kalabakan dan termasuk peristiwa

Pada abad ke-17, penempatan suku kaum murut tenggara kalabakan bermula di kawasan Lembangan Maliau.kampung tersebut di nama kan kampung Sabilan yang diambil dari sempena nama sungai di Maliau.Pada zaman tersebut, suku kaum murut tenggara telah diketuai oleh seorang pahlawan murut yang bernama Aki Senangkuban.Mengikut daripada cerita warga tua, Aki senangkuban adalah anak kepada Aki Pilaabang iaitu seorang halimunan.                                                                                                 Beliau telah berkahwin dan mempunyai seorang anak lelaki tunggal yang bernama aki kinukuban bagi kedua terhandal.suku kaum murut tenggara. Bermulalah perpecahan suku kaum Murut tenggara yang terbahagi kepada  lima daerah iaitu kampung Lonod ulu kuamot, kampung  Kuala Kuamut, kampung pinago, kampung kalabakan, dan kampung serudung,  Aki Kinukuban dan isterinya telah berpindah ke kampung Kalabakan di kawasan Kulubong Hulu Kalabakan.Setelah berpindah, aki kinukuban telah mendapat   seorang anak lelaki tunggal yang bernama Aki Lingkidon/Aki Giden.

 pristiwa pada tahun 1890 berlaku satu tragis berdarah di sepanjang persisiran sungai kalabakan terutama penempatan kampung namarisih ialah berdekatan kuala tiagau, suku kaum murut tenggara kalabakan telah di bunuh beramai-ramai dengan kejam nya oleh pasukan 12 noth borneo angkatan kepolisian eropah lebih kurang 120 ahli suku kaum murut tersebut terkorban dan yang lain sempat melarikan diri kedalam hutan untuk menyelamat kan diri

Aki kinukuban telah terlibat dalam pembunuhan pada tahun 1890an, isteri dan anak beliau iaitu aki lingkidon/ Giden sempat menyelamatkan diri ke dalam hutan. 

Antara sebab pembunuhan beramai-ramai suami lingud seorang berbangsa Eropah bernama Charles Walter Flint di bunuh oleh ketua bapa mertua nya numpal yang berasal dari kampung lonod ulu kuamut bukan nya ulu kalabakan. Sehingga terlibat hampir semua suku kaum murut tenggara kalabakan telah di musnahkan.[ di tulis oleh agnes keith dalam bukunya land below the wind, di lampirkan]

 .anaknya iaitu Aki Lingkidon/Aki Giden telah menggantikan tugas ayahnya sebagai ketua suku kaum Murut tenggara kalabakan walaupun suku kaum tersebut telah tinggal sedikit berpecah lari ke beberapa daerah. Beberapa tahun kemudian suku kaum Murut tenggara yang masih berada di Kulubong telah berpindah di kawasan Kuala Salimbut Kalabakan.Dalam pada masa itu,Aki Lingkidon/Aki Giden juga telah berkahwin dengan Aru Umit di penempatan kuala salimbut.

    Pada abad ke 19, Aki Lingkidon dan isteri berpindah lagi ke kampung Talawai dan ditempat itulah Aki Lingkidon dan isterinya mendapat 4 orang anak iaitu, Aki Awang(lelaki), Aru Engkam (perempuan), Aru Bilongon(perempuan) dan Aki Mandau (lelaki). Dalam pada masa yang sama, Aki Lingkidon/Aki Giden telah memberitahu kepada anak-anaknya bahawa barangan antik seperti gong, tempayan dan barangan lain telah disimpan di kawasan berhampiran Kulubong ditempatkan di dalam gua.

 Semasa mereka di kampung Talawai, Aki Lingkidon/Aki Giden telah pergi mencari buah-buahan hutan dan damar bersama dengan orang-orangnya di hutan Hulu Tiagau. Dalam , satu kejadian telah berlaku iaitu semasa beliau mencari damar kayu, beliau telah dihempap oleh pokok tumbang dan peristiwa tersebut telah meragut nyawa beliau dan beliau telah  meninggal dunia dan dikuburkan di perkuburan Talawai.

Selepas kejadian tersebut, Aki Dowon iaitu keluarga daripada isteri Aki Lingkidon yang berasal dari kampung Lonod menetap di Kuala Tiagau telah mengambil alih kuasa sebagai ketua suku kaum Murut Kalabakan tenggara .Oleh kerana, 4 orang anak Aki Lingkidon/Aki Giden masih lagi bawah umur untuk memperoleh perlantikan tersebut.Pada masa penguasaan Aki Dowon sebagai ketua kaum Murut Kalabakan tenggara pada abad ke 19.

Pada awal abad ke 19 Peristiwa bersejarah pertaruhan nyawa yang kedua, kedatangan pelarian lombong arang batu dari kawasan Salimpupun yang berbangsa Cina seramai 7 orang telah melarikan diri ke perkampungan suku kaum Murut tenggara di Marikut Kalabakan, telah mengembalikan dendam suku kaum murut terhadap warga asing.pada tahun 1890. Kedatangan mereka bertujuan adalah untuk meminta pertolongan daripada suku kaum Murut untuk tunjukkan jalan pulang ke Tawau.Dalam perjalanan tersebut, berlakulah pertumpahan darah antara pelarian dengan suku kaum murut tersebut.salah seorang daripada pelarian itu dapat melarikan diri ke Tawau.                                                   

Setelah berlaku peristiwa, seorang daripada pelarian itu, telah melaporkan kejadian itu kepada pihak polis British.Seterusnya, pihak polis British bersama dengan pelarian berbangsa cina itu pergi ke kawasan kejadian pembunuhan tersebut serta ke perkampungan Marikut untuk mengenal pasti pembunuh tersebut.Seramai 7 orang suku kaum Murut telah ditangkap dan dihukum gantung sampai mati di Tawau.

Selepas peristiwa itu, Aki Dowon telah dilucutkan kuasa sebagai ketua suku kaum Murut kalabakan. Malah pada masa yang sama, Aki Okok yang berasal dari kampung Lonod Maliau telah memperisterikan Aru Umit iaitu bekas isteri Aki Lingkidon/Aki Giden. Seterusnya, Aru Umit (bekas isteri aki lingkiron/aki giden) telah melantik Aki Okok sebagai ketua baru bagi suku kaum murut Kalabakan.kerajaan British juga telah menyetujui perlantikan tersebut pada awal abad ke 19

Pada zaman penguasaan Aki Okok, beliau telah berpindah ke kawasan perkampungan Tiwang bersama dengan keluarganya pada tahun 1910an. semasa penguasaan Aki Okok, kemunculan askar jepun telah membawa lagi kepada masalah baru bagi suku kaum murut kalabakan. Kaum wanita murut kalabakan telah dijadikan buruh paksa.manakala, 4 orang lelaki murut kalabakan juga Selepas kematian Aki Awang, Aru Engkam telah mendapat waris tersebut.kerana Aru Engkam adalah adik kepada Aki Awang. Memandangkan Aru Engkam adalah seorang perempuan dan tidak berpengalaman untuk mengurus hal-hal berkaitan dengan masalah kampung.selain itu, anak Aru Engkam iaitu Aki Saliwang, Aru Nalin, Aru Silakon, Aki Muari dan Aki Kahal serta Aru Kilopon masih dibawah umur menyebabkan Aru Engkam telah memberikan kuasa tersebut kepada Aki Boukum iaitu pihak keluarga daripada Aru Umit (bekas isteri Aki Lingkiron/Aki Giden)

.  Pada tahun 1962an Aki Boukum bin temanggung menjadi ketua kampung murut kalabakan, beberapa tahun selepas perlantikan beliau, muncullah konfrontasi dari Indonesia menyerang kalabakan dan Pihak tentera Malaysia telah memberi perintah berkurung selama beberapa hari pada tahun 1963. Selepas beberapa tahun kemudian, kemunculan sekolah-sekolah kerajaan telah mengajar semua penduduk kalabakan termasuk warga asing untuk belajar berbahasa melayu dan ilmu pengiraan. Pelajar suku kaum murut pada masa itu adalah sangat sedikit berbanding dengan warga lain. Walaupun anak-anak suku kaum murut pada masa itu sekolah, tetapi mereka tidak berkemampuan untuk meneruskan persekolahan di tempat lain oleh kerana mereka masih lagi bermasalah dalam pertuturandijadikan tentera Jepun antaranya ialah Aki Saluangon,Aki Tilik, Aki Milasi, Aki Turuhon. Aki Okok berpindah lagi ke hulu Tibos dan menetap di kawasan tersebut sehinggalah beliau meninggal dunia pada tahun 1930an dan dikuburkan di kawasan tanah perkuburan kampung Talawai.

         Setelah itu, kerajaan British iaitu CDO (ketua daerah tawau) telah melantikAki Awang iaitu anak kepada Aki Lingkidon/Aki Giden sebagai pewaris ketua suku kaum murut dan dijadikan sebagai ketua kampung murut kalabakan pada 1930an.beberapa tahun kemudian, syarikat Bumbai Burma Timber Company Limited (BBTCL)sampai ke kawasan kalabakan bertujuan untuk membuat pembalakan di  kawasan tersebut. Ramai warga asing telah pergi ke kalabakan untuk mendapatkan pekerjaan.Antaranya ialah, warganegara Indonesia,Filipina dan Burma.Segelintir daripada suku kaum murut turut serta bekerja pada syarikat tersebut.Aki Awang bersama orang-orangnya pergi ke kampung Lonod untuk membawa keluar segelintir suku kaum murut yang masih tinggal di kampung Lonod berpindah ke Kalabakan oleh kerana disebabkan masalah perhubungan yang terlalu jauh.Pada tahun 1961, Aki Awang meninggal dunia dan dikuburkan di kawasan tanah perkuburan Kaliasau.                                                                            .

Pada tahun 1970an, pihak kerajaan telah menghantar pegawai Jabatan Pendaftaran Negeri Sabah (JPN) ke kalabakan bertempat di kawasan Bumbai Burma Timber Company Limited.Aki Boukum telah memberitahu kepada suku kaum murut kalabakan untuk pergi mendaftarkan diri ke jabatan tersebut. Hampir separuh suku kaum murut yang pergi mendaftarkan diri ke jabatan tersebut..pada tahun 1981 aki boukum meninggal dunia dan dikuburkan di tanah perkuburan kaliasau.

            gambar di atas adalah ketua suku kaum murut kalabakan berbual dengan warga british

                                             inilah kuburan suku kaum murut kalabakan